Moedwil en misverstand. En het Kwaad

Rotterdam, dinsdag – Toen ik Geen land voor oude mannen van Cormac McCarthy las, moest ik denken aan Willem Frederik Hermans – met name aan zijn roman Nooit meer slapen uit 1966 – én aan Fargo (1996), die magistrale film van de broertjes Coen die ik intussen al talloze malen heb bekeken.
Het is zo’n film waar je telkens nieuwe dingen in ontdekt.
Ik weet niet of Geen land voor oude mannen kan gelden als pars pro toto voor het werk van Cormac McCarthy (er is trouwens ook een singer-songwriter die zo heet), want dat ken ik verder niet. Nog niet. Maar het boek is helemaal opgebouwd volgens de wetten die Hermans van toepassing verklaarde op het schrijven van een roman. Die gaan verder dan de beroemde regel dat geen mus in een roman zomaar dood van het dak mag vallen. Elke gebeurtenis, hoe klein ook, moet in een roman een volgende gebeurtenis aankondigen, veroorzaken of betekenis geven.
De belangrijkste Hermansiaanse wet is dat niets goed afloopt. Het menselijk streven is tot mislukking gedoemd, niet per se omdat de mens niet hard genoeg zou streven, maar omdat al zijn pogingen om het geluk deelachtig te worden gefrustreerd door moedwil en misverstand – wat dan weer niet per se externe factoren zijn.
De donkere kamer van Damokles is een voorbeeld van een roman die hier helemaal aan voldoet, maar het sterkst (vind ik dan) komt Hermans’ opvatting tot uitdrukking in het meesterlijke Nooit meer slapen.
Net als in Fargo (en trouwens ook The man who wasn’t there van de Coen Brothers) gaat er vanaf het begin van alles mis. Eerst op kleine schaal, maar elke poging om fouten en vergissingen te herstellen veroorzaakt alleen maar meer ellende. Toch is er geen weg terug: in volle vaart denderen we het noodlot tegemoet.
Hetzelfde is aan de hand in Geen land voor oude mannen. Vanaf het moment dat Llewelyn Moss in de woestijn van Texas een paar doodgeschoten mannen, twee miljoen dollar en nogal wat heroïne vindt, weet je dat dit faliekant verkeerd zal aflopen.*) Cormac McCarthy laat het niet bij moedwil en misverstand alleen: hij voegt ook nog zoiets als het Kwaad toe, een duivels element dat de roman een angstaanjagende ondertoon geeft.
Het kan geen toeval zijn dat de Coen Brothers hebben aangekondigd dat ze Geen land voor oude mannen gaan verfilmen. Volgende maand zouden in New Mexico en Texas de opnamen moeten beginnen. Ondanks berichten die daarover zijn verschenen in Amerikaanse vakbladen, ontkent Cormac McCarthy dat bevestigd is dat Tommy Lee Jones en Javier Bardem de hoofdrollen gaan spelen.

*) De vondst van crimineel geld is ook het thema in de films A shallow grave en A simple plan, deze laatste van Sam Raimi die met Joel en Ethan Coen bevriend is.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s