Over kijken, zien en niet zien

VmKochHerman08

Herman Koch, in 2009 gefotografeerd door Vincent Mentzel. Begin maart verschijnt het boek Foto Vincent Mentzel ter gelegenheid van de tentoonstelling Het oog van Nederland. foto Vincent Mentzel die van 5 maart tot en met 13 juni wordt gehouden in de Kunsthal in Rotterdam.

Koch zomerhuis Rotterdam, vrijdag xe2x80″ Herman Kochs nieuwe roman Zomerhuis met zwembad gaat over kijken en zien, over bekeken en gezien worden en niet in de laatste plaats over het verbinden van conclusies aan wat wordt gezien xe2x80″ of wat men denkt te hebben gezien. Geregeld zinspeelt de ik-figuur erop: "Ik keek nu als arts", "De blik van de arts". Talloos zijn de toespelingen: "Wat ziet ze in die saaie lul?", "Ik zou hem zand in de ogen kunnen strooien." Ook spelen fotoxe2x80x99s een belangrijke rol.  Maar op het moment in het boek dat het erop aankomt, is er iets in het oog van huisarts Marc Schlosser terechtgekomen en ziet hij niet wat er gebeurt. Het oog ontsteekt, hij moet zelf met een ontsmette naald voor de spiegel in de weer om het tot gevaarlijke proporties opgezwollen oog te bevrijden van pus en bloed en weer helder te kunnen zien.
"Ik ben huisarts," is de kort maar krachtige openingszin van de 380 bladzijden tellende roman, de eerste na Kochs buitengewoon succesvolle Het diner. Die 'ik' is dus Marc Schlosser, behalve arts ook echtgenoot van Caroline en vader van twee jonge dochters. Al vanaf het begin laat hij er geen misverstand over bestaan dat zijn taakopvatting zacht gezegd cynisch is. Voor elke patixc3xabnt neemt hij twintig minuten de tijd maar: "Wat ik moet weten heb ik na xc3xa9xc3xa9n minuut gezien. De overige negentien minuten vul ik met aandacht. Met de illusie van aandacht, kan ik beter zeggen." Een huisarts hoeft dan ook geen mensen te genezen, "hij hoeft er alleen maar voor te zorgen dat ze niet massaal doorstromen naar de specialisten en de ziekenhuizen." Over het verstrekken van pilletjes doet hij niet moeilijk, daarom bevolken vooral artistiekerige typen zijn praktijk.
Tot die patixc3xabntenkring behoort de lijvige acteur Ralph Meier die hij op een premixc3xa8re verlekkerd naar Caroline ziet kijken. Prachtig is de beschrijving van dat kijken, achttien relevante regels lang. Marc vindt het 'vies' zoals Meier zijn blik over het lichaam van zijn vrouw laat gaan. Daarmee geeft impliciet een moreel oordeel. Morele oordelen over het doen en laten van zijn patixc3xabnten zegt hij niet te hebben, maar hier is hij niet de arts maar de man.
Dat is interessant, omdat Marc op zijn beurt niet ongevoelig is voor Ralphs vrouw, Judith, en daar ook werk van maakt. Doet hij dat uit wraak voor die blik? Of zijn het de mannelijke hormonen die opspelen? Vaak genoeg citeert Marc zijn professor die betoogde dat de mens ook maar wordt gestuurd door zijn oerinstincten.
Nog interessanter wordt het als de oudste dochter, de dertienjarige Julia wordt verkacht. Nu is het de vader die opstaat en, ja, natuurlijk, mannen die zoiets op hun geweten hebben moeten worden vernietigd. Vader heeft zoals gezegd niets gezien, ook van tevoren niet, vaders zijn nu eenmaal blind voor wat hun lieve dochtertjes uitspoken.
Potentixc3xable verdachten passeren de revue, maar er is er maar xc3xa9xc3xa9n in wie in de ogen van Marc alle schuld zich samenbalt en laat die nu net met een bobbel op zijn bovenbeen bij de dokter komen. Wat de huisarts dan doet, is volstrekt amoreel, het cynisme voorbij.
Vernuftig werkt Herman Koch toe naar de plot die na al die insinuaties toch weer een verrassing is. Met zijn onderkoelde, licht ironische toon houdt de schrijver de lezer stevig in de ban van het verhaal dat spannend en geestig is, spannend door de suspense die Koch het boek lang volhoudt, geestig door de malloten van bekende Nederlanders waarmee hij de dokter opzadelt. Hij schrijft beeldend, hij laat de lezer van alles zien, maar pas aan het einde maakt hij de samenhang tussen al die dingen zichtbaar.

Frank van Dijl

Herman Koch: Zomerhuis met zwembad. Anthos, xe2x82xac 20,95.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s