Naam te grabbel gegooid

Door Gert van Engelen

Het Vrije Volk, de krantentitel waarvan ons hart een sprongetje maakt: wie heeft die eigenlijk verzonnen? En waar is die welhaast sacrosancte naam gebleven, sinds Het Vrije Volk per 1 april 1991 tot ons verdriet en zo roemloos sneefde?

Schermafbeelding 2019-10-22 om 11.13.12In het verder toch tamelijke volledige boek ‘De val van de Rode Burcht’, verschenen in 1980 bij uitgeverij De Arbeiderspers, is het vergeefs zoeken naar degene die de naam verzon. De auteurs, Gerard Mulder, Hugo Arlman en Ursula den Tex, schetsen op adembenemende wijze de opkomst en bovenal de ondergang van ‘ons’ krantenbedrijf, maar reppen niet over de oorsprong van de titel. Dat gebeurde pas in 1999, toen Jan van der Plasse zijn gezaghebbende boek ‘Kroniek van de Nederlandse dagblad- en opiniepers’ publiceerde bij uitgever Otto Cramwinckel.

Drie regeltjes brengen klaarheid, op pagina 73. Van der Plasse meldt dat op 3 september 1944 enkele voormalige redacteuren van Het Volk in de Koopmansbeurs te Amsterdam de oprichtingsvergadering van Het Vrije Volk hielden. En dan: “L.J. Klein, voormalig chef buitenland, bedenkt de naam Het Vrije Volk.” Hiermee wordt Luitje Johannes Kleijn bedoeld, geboren in Amsterdam op 12 oktober 1895. Ter redactie heette hij Lucas.

Pas een halfjaar later, op 1 maart 1945, verscheen Het Vrije Volk daadwerkelijk voor het eerst, in het bevrijde, zuidelijke Nederland, in Eindhoven. Vanaf 3 april kon ook in Enschede de krant dagelijks doorgenomen worden, op 23 april kreeg Groningen het eerste nummer. Amsterdam moest wachten tot de Duitsers volledig verdreven waren. Hier kon Het Vrije Volk op zaterdag 5 mei gelezen worden. Ontroerend is om terug te lezen hoe de krant werd verwelkomd in ‘Paraat’, een lokaal verzetsblad.

De redactie heeft het nummer van dinsdag 8 mei voor zich liggen, en noteert in haar gestencilde uitgave no. 112 van 9 mei, onder de kop ‘De beweging herrijst’: “Het nummer heeft weer die actuele inhoud, die wij voor deze oorlog zo zeer in het oude ‘Het Volk’ wisten te waarderen. Wij koesteren de verwachting, dat ook de geest van strijdvaardigheid zeer spoedig weer door ‘Het Vrije Volk’ tot de massa zal spreken.”

Lucas Kleijn, op 1 mei 1922 bij ‘Het Volk’ begonnen als ‘assistent buitenlands redacteur’, trad uiteraard toe tot het dagblad dat hij aan een nieuwe titel had geholpen. De chef buitenland die hij in 1934 werd, bleef zich na de oorlog vrijwel uitsluitend voor de buitenlanden interesseren. Begin jaren vijftig bijvoorbeeld werd hij ‘emigratie-redacteur’, en reisde in die functie naar Australië en Nieuw-Zeeland. Op 1 september 1953 werd hij correspondent in Parijs, totdat Jo Manassen hem kwam vervangen, op 1 september 1960.

Kleijn overleed eind maart 1975, op 79-jarige leeftijd. In een In Memoriam berichtte HVV dat hij tot in het jaar ervoor vanuit zijn kantoor bij de France Soir “correspondenties verzorgde voor Belgische en Nederlandse bladen”. Kleijn heeft gewerkt voor de Volksgazet, de Vooruit, The Daily Herald, Vrij Nederland, het Nieuw Israëlitisch Weekblad en was daarnaast medewerker van het Vara-programma ‘De week draait voorbij’.

Het Vrije Volk is niet meer. Maar wie bezit thans zijn naam? Het antwoord is onthutsend: niemand. Niemand kan rechten laten gelden op de titel, en een van degenen die dat ontdekte, is Frank van Dijl (Dordrecht, 1951). Hij begon in het voorjaar van 2004 een weblog dat hij naar zijn vroegere broodheer noemde, ‘hetvrijevolk.nl’. Dat was kort na het massaontslag bij zijn nieuwe werkgever Radio Rijnmond, een collectief ontslag waarvan hij en zijn echtgenote Louise Kuijpers twee van de slachtoffers waren. Zijn weblog kwam van pas: “Ik kon er lekker stoom afblazen.”

Frank was 21 toen hij op 1 mei 1973 bij Het Vrije Volk begon. Hij ontwikkelde zich tot kunstredacteur, en bekommerde zich bovenal om de literatuur. In 1988 verliet hij de krant na even onverkwikkelijke als onherstelbare onmin met de hoofdredacteur, Gerard Krul. Hij bleef evenwel als freelancer aan de krant verbonden, totdat deze opging in het Rotterdams Dagblad.

Tegenwoordig is hij restaurant-recensent van NRC-Handelsblad, benevens eindredacteur van de literaire website Tzum. Samen met oud-Vrije Volker Wim de Jong richtte hij De Buik van Rotterdam op (Persprijs Rotterdam 2014) en schreef hij ‘Stadskookboek Rotterdam’. Dit jaar publiceerde hij zijn eerste roman, ‘Van Steen’, met als hoofdpersoon een jonge journalist. Zijn chef roept om de haverklap: “Lazerbol!” (Oud-HVV’ers herinneren zich ongetwijfeld nog wie dit voortdurend zei.)

Met Het Vrije Volk is Van Dijl zich het meest blijven vereenzelvigen; zijn tijd daar was zijn leukste, zijn spannendste. Daarom koos hij voor de domeinnaam Het Vrije Volk. Die bleek vrij te zijn, ontdekte hij tot zijn verbazing. “Eigenaardig dat de eigenaren destijds bij de fusie HVV-RN de naam niet hebben vastgelegd.”

Vijftien jaar later bestaat zijn blog nog steeds. “Ik heb mijn blog lange tijd dagelijks bijgehouden, kleine of langere stukjes erop gezet. Later kwam er de klad in, maar ik zet er af en toe nog wel eens iets op. Op Facebook heb ik ook nog een pagina Het Vrije Volk.” Hij heeft geconstateerd dat er indertijd “gek genoeg” al wel een ‘hetvrijevolk.com’ bestond, “de spreekbuis van enge gasten als Pamela Hemelrijk”. “Waarom die voor de naam Het Vrije Volk hebben gekozen, weet ik niet. De url is nog steeds actief, maar onduidelijk is wie of wat.”

De naam wordt, maar dan zonder het lidwoord, verder gebruikt door een Rotterdams muziekfestival, gericht op jongeren. “Ik geloof niet dat ik erheen hoef.” Hij denkt dat de naam HVV als merknaam nog onverminderd vrij is. “Bij de Kamer van Koophandel kom ik geen inschrijving tegen van een bedrijfsnaam HVV.”

Je kunt het als een ernstige nalatigheid beschouwen dat die trotse titel van onze krant niet is geregistreerd, maar ach: dat de naam vrij is, is ook wel zo passend.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s